Τα εκκολπώματα είναι μικροί σακοειδείς θύλακες του βλεννογόνου που προβάλλουν από το τοίχωμα του παχέος εντέρου, κυρίως στο σιγμοειδές, και αφορούν πάνω από το 50% των ατόμων άνω των 60 ετών. Η οξεία εκκολπωματίτιδα αντιμετωπίζεται συνήθως συντηρητικά· η κολεκτομή εξετάζεται σε υποτροπιάζουσα ή επιπλεγμένη νόσο.
Τι είναι τα εκκολπώματα;
Τα εκκολπώματα είναι μικροί σακοειδείς θύλακες του βλεννογόνου που προβάλλουν μέσα από αδύναμα σημεία του τοιχώματος του παχέος εντέρου, κυρίως στο σιγμοειδές. Διακρίνουμε:
- Εκκολπωμάτωση: απλή παρουσία εκκολπωμάτων, συνήθως ασυμπτωματική.
- Εκκολπωματική νόσος: όταν προκαλούν συμπτώματα ή επιπλοκές.
- Εκκολπωματίτιδα: φλεγμονή/λοίμωξη ενός ή περισσότερων εκκολπωμάτων.
Πόσο συχνά είναι;
Πρόκειται για πολύ συχνή πάθηση των δυτικών κοινωνιών, με τη συχνότητα να αυξάνεται έντονα με την ηλικία: εκκολπώματα έχει πάνω από το 50% των ατόμων άνω των 60 ετών. Σχετίζεται με δίαιτα φτωχή σε φυτικές ίνες, την ηλικία και τον τρόπο ζωής.
Η πλειονότητα των ατόμων με εκκολπώματα δεν θα εμφανίσει ποτέ συμπτώματα.
Πώς εκδηλώνονται;
Τα περισσότερα εκκολπώματα είναι ασυμπτωματικά. Όταν εκδηλώνεται εκκολπωματίτιδα ή επιπλοκή, εμφανίζονται:
- Πόνος στην κάτω αριστερή κοιλιακή χώρα, συχνά επίμονος.
- Πυρετός, ανορεξία, ναυτία.
- Μεταβολές των κενώσεων (διάρροια ή δυσκοιλιότητα), φούσκωμα.
- Αιμορραγία από το ορθό — συχνό αίτιο κατώτερης γαστρεντερικής αιμορραγίας. Για τη διαφορική διάγνωση της αιμορραγίας, δείτε το άρθρο Αίμα στις κενώσεις: αιμορροΐδες, ραγάδα ή κάτι σοβαρότερο;
Πώς γίνεται η διάγνωση;
Η διερεύνηση εξαρτάται από τη φάση της νόσου:
- Αξονική τομογραφία (CT) κοιλίας: η μέθοδος εκλογής στην οξεία φάση — επιβεβαιώνει τη διάγνωση και σταδιοποιεί τυχόν επιπλοκές (απόστημα, διάτρηση).
- Εργαστηριακός έλεγχος: δείκτες φλεγμονής (CRP, λευκά αιμοσφαίρια).
- Κολονοσκόπηση: διενεργείται μετά την υποχώρηση της οξείας φλεγμονής (συνήθως 6–8 εβδομάδες αργότερα), για αποκλεισμό κακοήθειας.
Πώς σταδιοποιείται η εκκολπωματίτιδα;
Η επιπλεγμένη εκκολπωματίτιδα σταδιοποιείται κατά Hinchey, κάτι που καθορίζει την αντιμετώπιση:
- Στάδιο I: περικολικό ή μεσεντέριο απόστημα.
- Στάδιο II: πυελικό ή απομακρυσμένο απόστημα.
- Στάδιο III: διάχυτη πυώδης περιτονίτιδα.
- Στάδιο IV: κοπρανώδης περιτονίτιδα.
Τα στάδια I–II αντιμετωπίζονται συχνά συντηρητικά ή με διαδερμική παροχέτευση· τα στάδια III–IV απαιτούν επείγουσα χειρουργική αντιμετώπιση.
Σύγχρονες θεραπευτικές επιλογές
Η αντιμετώπιση εξαρτάται από τη βαρύτητα. Η ανεπίπλεκτη εκκολπωματίτιδα συχνά αντιμετωπίζεται συντηρητικά, ενώ το χειρουργείο επιφυλάσσεται για επιπλοκές ή υποτροπιάζουσα νόσο. Η απόφαση για προγραμματισμένη επέμβαση εξατομικεύεται.
Αναλυτικά για τις τεχνικές που εφαρμόζονται, δείτε τη σελίδα Χειρουργική Παχέος Εντέρου & Ορθού.
Συντηρητική αντιμετώπιση
Για την ανεπίπλεκτη εκκολπωματίτιδα: ανάπαυση εντέρου, αναλγησία και —σε επιλεγμένες περιπτώσεις— αντιβιοτικά. Πολλά ήπια επεισόδια αντιμετωπίζονται εξωνοσοκομειακά, με σταδιακή επάνοδο σε δίαιτα πλούσια σε φυτικές ίνες.
Διαδερμική παροχέτευση αποστήματος
Σε εκκολπωματίτιδα Hinchey I–II με σχηματισμό αποστήματος, η διαδερμική παροχέτευση υπό καθοδήγηση αξονικής ή υπερήχου ελέγχει τη λοίμωξη και συχνά αποφεύγει το επείγον χειρουργείο.
Προγραμματισμένη κολεκτομή σιγμοειδούς
Η λαπαροσκοπική αφαίρεση του πάσχοντος τμήματος (συνήθως σιγμοειδούς) προτείνεται σε υποτροπιάζουσα ή επιπλεγμένη νόσο, συρίγγιο ή στένωμα. Στις προγραμματισμένες επεμβάσεις συνήθως δεν απαιτείται στομία.
Επείγουσα χειρουργική αντιμετώπιση
Σε διάχυτη περιτονίτιδα (Hinchey III–IV) απαιτείται επείγουσα επέμβαση — αφαίρεση του πάσχοντος εντέρου, με πλύση ή προσωρινή στομία (επέμβαση Hartmann) ανάλογα με τα ευρήματα.
Συχνές ερωτήσεις ασθενών
Πρέπει να χειρουργηθώ μετά από ένα επεισόδιο εκκολπωματίτιδας;
Όχι αυτόματα. Η σύγχρονη προσέγγιση εξατομικεύεται: το χειρουργείο εξετάζεται κυρίως σε υποτροπιάζουσα ή επιπλεγμένη νόσο, όχι μετά από ένα μόνο ανεπίπλεκτο επεισόδιο.
Πρέπει να αποφεύγω σπόρους και ξηρούς καρπούς;
Η παλιά αυτή σύσταση δεν τεκμηριώνεται από σύγχρονα δεδομένα. Αντίθετα, μια ισορροπημένη δίαιτα πλούσια σε φυτικές ίνες θεωρείται προστατευτική.
Θα χρειαστεί να γίνω με στομία;
Στις προγραμματισμένες λαπαροσκοπικές επεμβάσεις συνήθως αποφεύγεται η στομία. Προσωρινή στομία μπορεί να χρειαστεί κυρίως σε επείγουσες περιπτώσεις με περιτονίτιδα.
Πώς προλαμβάνονται οι υποτροπές;
Δίαιτα πλούσια σε φυτικές ίνες, επαρκής ενυδάτωση, σωματική δραστηριότητα, διατήρηση φυσιολογικού βάρους και διακοπή καπνίσματος μειώνουν τον κίνδυνο.