Η παγκρεατίτιδα είναι φλεγμονή του παγκρέατος. Στην οξεία μορφή, συχνότερα αίτια είναι η χολολιθίαση και το αλκοόλ· αντιμετωπίζεται κυρίως με υποστηρικτική αγωγή στο νοσοκομείο. Ο χειρουργικός ρόλος είναι διττός: η αντιμετώπιση του αιτίου (χολοκυστεκτομή στη χολολιθιασική μορφή, για πρόληψη υποτροπής) και η αντιμετώπιση επιπλοκών (νέκρωση, ψευδοκύστη). Η χρόνια μορφή είναι μια προοδευτική βλάβη με πόνο και δυσαπορρόφηση.
Τι είναι η παγκρεατίτιδα;
Παγκρεατίτιδα είναι η φλεγμονή του παγκρέατος, του οργάνου που παράγει πεπτικά ένζυμα και ινσουλίνη. Διακρίνεται σε δύο μορφές. Η οξεία παγκρεατίτιδα είναι μια αιφνίδια φλεγμονή, συνήθως αναστρέψιμη, που κυμαίνεται από ήπια (η πλειονότητα) έως σοβαρή με νέκρωση. Η χρόνια παγκρεατίτιδα είναι μια προοδευτική, μη αναστρέψιμη βλάβη με ίνωση και σταδιακή απώλεια της λειτουργίας του οργάνου.
Στην οξεία μορφή, τα πεπτικά ένζυμα ενεργοποιούνται πρόωρα μέσα στο ίδιο το πάγκρεας και προκαλούν «αυτοπεψία» — φλεγμονή του ίδιου του ιστού. Η αντιμετώπιση του υποκείμενου αιτίου είναι καθοριστική για την πορεία.
Πόσο συχνή είναι;
Η οξεία παγκρεατίτιδα είναι από τις συχνότερες αιτίες επείγουσας νοσηλείας για παθήσεις της κοιλιάς. Η χολολιθίαση και το αλκοόλ ευθύνονται μαζί για την πλειονότητα των περιστατικών.
Στη μεγάλη πλειονότητα η νόσος είναι ήπια και υποχωρεί, όμως ένα ποσοστό εξελίσσεται σε σοβαρή μορφή που απαιτεί εντατική παρακολούθηση. Η χρόνια παγκρεατίτιδα είναι σπανιότερη και συνδέεται κυρίως με τη μακροχρόνια κατανάλωση αλκοόλ.
Πώς εκδηλώνεται;
Στην οξεία παγκρεατίτιδα το κυρίαρχο σύμπτωμα είναι ο έντονος πόνος:
- Έντονος, συνεχής πόνος στο επιγάστριο, που συχνά αντανακλά στην πλάτη («ζωστήρας»).
- Ναυτία και έμετος, με επιδείνωση μετά το φαγητό.
- Ευαισθησία και διάταση της κοιλιάς.
- Στις σοβαρές μορφές: πυρετός, ταχυκαρδία και σημεία συστηματικής επιβάρυνσης.
Στη χρόνια μορφή κυριαρχούν ο χρόνιος ή υποτροπιάζων πόνος, η απώλεια βάρους, οι λιπαρές κενώσεις (δυσαπορρόφηση) και συχνά ο σακχαρώδης διαβήτης.
Πώς γίνεται η διάγνωση;
Η διάγνωση της οξείας παγκρεατίτιδας βασίζεται στον συνδυασμό κλινικής εικόνας, εργαστηριακών και απεικονιστικών ευρημάτων:
- Κλινική εκτίμηση του χαρακτηριστικού πόνου και του ιστορικού.
- Εργαστηριακός έλεγχος — αύξηση της λιπάσης (και της αμυλάσης) στο αίμα, τουλάχιστον τριπλάσια του ανώτερου φυσιολογικού.
- Υπερηχογράφημα άνω κοιλίας για ανίχνευση χολολιθίασης ως αιτίου.
- Αξονική τομογραφία για την εκτίμηση της βαρύτητας και τυχόν νέκρωσης· μαγνητική χολαγγειοπαγκρεατογραφία (MRCP) ή ενδοσκοπικό υπερηχογράφημα για τα χοληφόρα.
Ποια είναι τα αίτια;
Η αναγνώριση του αιτίου καθορίζει και τη θεραπεία — ιδίως την πρόληψη νέου επεισοδίου:
- Χολολιθίαση — πέτρες που αποφράσσουν προσωρινά τον κοινό χοληδόχο/παγκρεατικό πόρο (η συχνότερη αντιμετωπίσιμη αιτία).
- Αλκοόλ — οξεία και, κυρίως, χρόνια παγκρεατίτιδα.
- Υψηλά τριγλυκερίδια και, σπανιότερα, υπερασβεστιαιμία.
- Ορισμένα φάρμακα και επεμβατική χολαγγειοπαγκρεατογραφία (ERCP).
- Γενετικοί, αυτοάνοσοι και αποφρακτικοί παράγοντες· το κάπνισμα στη χρόνια μορφή.
Σύγχρονες θεραπευτικές επιλογές
Η ίδια η οξεία παγκρεατίτιδα αντιμετωπίζεται κυρίως συντηρητικά. Ο χειρουργός συμβάλλει καθοριστικά στην αντιμετώπιση του αιτίου και στη διαχείριση των επιπλοκών.
Αναλυτικά για τις τεχνικές, δείτε τη σελίδα Χειρουργικές Υπηρεσίες και τη σελίδα Χολολιθίαση.
Υποστηρικτική Αντιμετώπιση
Ο ακρογωνιαίος λίθος στην οξεία φάση: ενδοφλέβια ενυδάτωση, έλεγχος του πόνου, έγκαιρη διατροφική υποστήριξη και στενή παρακολούθηση στο νοσοκομείο. Τα περισσότερα ήπια επεισόδια υποχωρούν με αυτή τη φροντίδα.
Χολοκυστεκτομή
Στη χολολιθιασική παγκρεατίτιδα, η αφαίρεση της χοληδόχου κύστης προλαμβάνει την υποτροπή. Στα ήπια περιστατικά συνιστάται συνήθως κατά την ίδια νοσηλεία, αφού υποχωρήσει το επεισόδιο· λαπαροσκοπικά ή ρομποτικά.
Αντιμετώπιση Επιπλοκών
Για λοιμώδη νέκρωση, ψευδοκύστη ή περιχαρακωμένη νέκρωση, ακολουθείται κλιμακούμενη (step-up) προσέγγιση: κατά προτεραιότητα παροχέτευση και ελάχιστα επεμβατική νεκρεκτομή, αντί για εκτεταμένη ανοιχτή επέμβαση.
Συχνές ερωτήσεις ασθενών
Είναι επικίνδυνη η παγκρεατίτιδα;
Οι περισσότερες περιπτώσεις οξείας παγκρεατίτιδας είναι ήπιες και υποχωρούν με υποστηρικτική αντιμετώπιση στο νοσοκομείο. Μια μειονότητα, όμως, εξελίσσεται σε σοβαρή νόσο με νέκρωση και επιπλοκές που απειλούν τη ζωή. Γι' αυτό κάθε επεισόδιο χρειάζεται έγκαιρη εκτίμηση και νοσηλεία.
Ποια είναι η πιο συχνή αιτία;
Στη χώρα μας τα δύο συχνότερα αίτια είναι η χολολιθίαση (πέτρες που αποφράσσουν προσωρινά τον κοινό πόρο) και το αλκοόλ. Όταν η αιτία είναι οι χολόλιθοι, η αφαίρεση της χοληδόχου κύστης είναι καθοριστική για την πρόληψη νέου επεισοδίου.
Χρειάζεται χειρουργείο η παγκρεατίτιδα;
Η ίδια η οξεία παγκρεατίτιδα αντιμετωπίζεται κυρίως συντηρητικά (ενυδάτωση, αναλγησία, διατροφική υποστήριξη). Ο χειρουργικός ρόλος αφορά την αντιμετώπιση του αιτίου —κατεξοχήν τη χολοκυστεκτομή στη χολολιθιασική μορφή— και την αντιμετώπιση επιπλοκών, όπως η λοιμώδης νέκρωση ή η ψευδοκύστη.
Πότε αφαιρείται η χοληδόχος κύστη μετά από παγκρεατίτιδα;
Στη χολολιθιασική παγκρεατίτιδα, η χολοκυστεκτομή προλαμβάνει την υποτροπή. Στα ήπια περιστατικά συνιστάται συνήθως να γίνει κατά την ίδια νοσηλεία, αφού υποχωρήσει το επεισόδιο. Στα σοβαρά περιστατικά μπορεί να αναβληθεί μέχρι να σταθεροποιηθεί η κατάσταση.
Τι είναι η χρόνια παγκρεατίτιδα;
Είναι μια προοδευτική, μη αναστρέψιμη βλάβη του παγκρέατος με ίνωση, που εκδηλώνεται με χρόνιο πόνο, δυσαπορρόφηση (λιπαρές κενώσεις, απώλεια βάρους) και, συχνά, διαβήτη. Συχνότερο αίτιο είναι το χρόνιο αλκοόλ. Η αντιμετώπιση περιλαμβάνει έλεγχο του πόνου, ένζυμα και, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, χειρουργική επέμβαση.